MÃ NGUỒN MỞ CỦA THIÊN LONG

Cách đây 14 năm, khi quan hệ nhà đầu tư (IR) vẫn còn là một khái niệm mới mẻ, Tập đoàn Thiên Long đã bắt đầu đặt nền móng cho hoạt động IR với mong muốn tạo ra sự khác biệt, trước hết từ cách mà một doanh nghiệp niêm yết nhìn nhận về trách nhiệm với cổ đông.

Từ một đơn vị có thanh khoản cổ phiếu hạn chế và chưa có nhiều động lực để đầu tư cho IR, Thiên Long từng bước thay đổi cách tiếp cận trong việc đối thoại với thị trường tài chính.

Đáng chú ý, người đặt nền móng cho IR tại Thiên Long - bà Trần Phương Nga - nay đã trở thành Tổng Giám đốc Công ty. Từ một người trong ngành quỹ đầu tư, bà Phương Nga gia nhập hãng sản xuất văn phòng phẩm với vị trí Giám đốc Tài chính và từng bước đảm nhiệm vai trò điều hành cao nhất. Dù lịch trình ngày càng bận rộn, bà vẫn không rời xa câu chuyện IR.

“Tôi vẫn nằm trong nhóm email nhận thông tin về cổ đông” - bà Phương Nga chia sẻ trong cuộc phỏng vấn với chúng tôi. Với nữ lãnh đạo, IR tại Thiên Long chưa bao giờ chỉ gói gọn trong chức năng cung cấp thông tin, mà rộng hơn còn là kênh tạo ra sự cộng hưởng về tính quản trị và mang lại những giá trị vô hình cho mọi bên liên quan.

Thiên Long từ trước đến nay vẫn là doanh nghiệp có cơ cấu cổ đông mang tính chi phối cao. Như vậy, những quyết sách lớn có phần không phụ thuộc vào lá phiếu của cổ đông bên ngoài. Nói cách khác, doanh nghiệp có thể không cần “chiều lòng” thị trường. Vậy tại sao Thiên Long quyết định làm IR một cách bài bản?

Tổng Giám đốc Thiên Long - bà Trần Phương Nga: Không phải vì vấn đề lá phiếu hay phải làm vì nhu cầu phát hành vốn mà chúng tôi muốn bản thân là một công ty minh bạch thực chất. Mặc dù có cổ đông chi phối, chúng tôi vẫn rất tôn trọng cổ đông nhỏ.

Hơn nữa, hoạt động IR cũng không chỉ nhằm đáp ứng yêu cầu thông tin từ cổ đông bên ngoài, mà cũng là lời tuyên bố với nội bộ chúng tôi về tính minh bạch và quản trị doanh nghiệp. Tại Thiên Long, chúng tôi luôn mong muốn được đi trước, dù đó có là điều được yêu cầu và bắt buộc hay không.

Vậy tại Thiên Long, IR đã góp phần cải thiện chất lượng quản trị doanh nghiệp như thế nào?

Chúng tôi luôn không chỉ muốn tuân theo quy trình và đáp ứng đúng luật, mà còn muốn tạo ra một môi trường có tư duy đúng. Nơi đó, IR không phải là một nghĩa vụ tuân thủ, mang tính thụ động hay đơn giản là công bố hàng loạt biểu mẫu. IR phải là một kênh đối thoại hai chiều nhằm tối ưu giá trị của doanh nghiệp trên thị trường vốn.

Khi không dừng lại ở tư duy tuân thủ, thể hiện qua việc Ban Lãnh đạo cũng trực tiếp tham gia vào hoạt động IR, thì thông tin đưa ra thị trường sẽ có chiều sâu, không chỉ gói gọn trong các con số kết quả mà còn cung cấp thêm phân tích về bối cảnh. Điều này giúp không tạo ra khoảng trống thông tin khiến nhà đầu tư phải tự suy diễn.

Thiên Long cũng không né tránh khi nói về những giới hạn của Công ty hay về áp lực cạnh tranh. Chúng tôi không cố gắng dẫn dắt hay chi phối suy nghĩ của nhà đầu tư, bởi đó là điều không công bằng.

Ngay lúc này, chính IR cũng đang giúp xây dựng, khẳng định sâu hơn tính quản trị và giá trị cốt lõi chính trực của chúng tôi, chứ không đơn thuần chỉ nằm ở ý nghĩa cung cấp thông tin.

Bên cạnh đó, với việc thường xuyên trao đổi một cách đáng tin tưởng, những nhà đầu tư có chiều sâu cũng cảm thấy được khuyến khích để chia sẻ ngược lại cho chúng tôi những kinh nghiệm và thông tin trên thị trường. Theo đó, đã có những góp ý được chuyển về Hội đồng Quản trị (HĐQT) và Ban điều hành để cải tiến hơn chữ G (Governance) trong ESG. Đây chính là áp lực để chúng tôi tự làm cho mình tốt hơn.

Hiện nay, mọi người vẫn hỏi tại sao Thiên Long phải làm ESG, dù thật ra khách hàng chưa yêu cầu khắt khe, và cũng chẳng phải vì nhà đầu tư yêu cầu để bỏ vốn vào. Đây thực chất là việc mà chúng tôi muốn chứng minh rằng: chúng tôi đã lắng nghe, tiếp nhận, và những điều ấy đang giúp cải thiện Thiên Long một cách nhuần nhuyễn.

Chúng tôi đã xây dựng được sự tín nhiệm đủ sâu sắc trong các mối quan hệ. Từ đó, sự cộng hưởng quay trở lại, giúp mọi người tự nguyện cùng nhau làm những điều tốt hơn và chính đáng hơn. Đó chính là tư duy hai chiều, chứ không chỉ dừng ở vấn đề thông tin.

Nói rộng hơn ngoài khía cạnh quản trị, khi triển khai IR tại Thiên Long, những kết quả thực tế có đúng như dự tính không, hay có điều gì khiến bà bất ngờ?

Tôi nghĩ rằng, những lợi ích đã vượt dự kiến.

Vốn hóa Thiên Long vào năm 2012 từng thấp đến ngạc nhiên khi nằm dưới cả giá trị sổ sách. Mức P/E cũng cực kỳ thấp và không hề tương xứng với quy mô doanh nghiệp. Thiên Long lúc bấy giờ giống như một viên ngọc cần mài giũa.

Những thay đổi về IR đã giúp định giá của Công ty tăng nhanh. Nhờ đó, chúng tôi đã thực hiện được đợt phát hành cho nhà đầu tư nước ngoài với mức giá khá ổn. Từ nguồn vốn này, Thiên Long đã có thể duy trì trong giai đoạn đại dịch và tiếp tục phát triển.

Nhưng ở đây không chỉ là câu chuyện vốn liếng, bởi động lực từ IR cũng làm gia tăng sự tin tưởng từ khách hàng trong khối doanh nghiệp và cả người tiêu dùng. Tôi cảm nhận rằng, khách hàng tin tưởng và tự hào hơn khi sử dụng sản phẩm của một công ty niêm yết có vốn hóa tốt hơn, cũng như có thực hành IR và ESG hiệu quả.

Giá trị của IR cũng nằm ở việc giúp người lao động có tính cam kết hơn với Công ty. Ban Giám đốc cũng nhìn nhận rằng, mình đã làm được điều đúng đắn. Đó đều là những giá trị rất vô hình.

Thực tế, đầu tư cho IR chẳng hề cần nhiều tiền. Bộ phận IR của Thiên Long gần như chỉ có một nhân sự phụ trách chính và vẫn cực kỳ hiệu quả. Tôi nghĩ đó không phải là một khoản đầu tư lớn, mà quan trọng ở đây là tính cam kết.

Vậy với IR, điều quan trọng không phải là con số bao nhiêu, mà là cam kết và tư duy bên trong doanh nghiệp?

Chọn đúng người cũng là yếu tố rất quan trọng.

Đó phải là con người phù hợp với giá trị cốt lõi của Công ty. Và nói riêng ở Thiên Long thì chính là tính trung thực và tận tâm. Phẩm chất này phải đi trước năng lực - vốn có thể tích lũy dần theo thời gian bằng sự phối hợp với nhiều phòng ban khác.

Những nhà đầu tư chuyên nghiệp luôn nhận thức được ngay nếu chúng ta không trung thực. Và tại sao người ta đã gửi gắm một gia tài lớn và cả tương lai của họ, để rồi chúng ta dẫn dắt thông tin sai hướng? Tôi luôn quan niệm rằng, niềm tin gây dựng rất khó, nhưng mất đi rất dễ.

Tôi cũng không đồng ý với quan điểm dùng nhân sự marketing để làm IR, bởi dễ có xu hướng làm đẹp mọi thứ. Trong khi đó, người làm IR cần có nền tảng tài chính, hiểu ngành sâu, hiểu các mô hình định giá, và phải đứng được trên vai trò của cả người nghe (nhà đầu tư) để cung cấp nội dung có chiều sâu, được chuẩn hóa và không làm lệch hướng thông tin.

Tại Thiên Long, chúng tôi đề cao sự đa dạng, khả năng hội nhập, ngoại giao và thích ứng, đặc biệt là ở vai trò đại diện phát ngôn. Người làm IR cần hiểu về các nền văn hóa và góc nhìn khác nhau để tránh áp đặt. Đồng thời, họ phải không ngừng thách thức để cải thiện bản thân, tham gia những buổi họp cùng Ban Giám đốc để hiểu sâu doanh nghiệp, từ đó không bó hẹp bản thân trong vai trò đưa tin.

Tại Thiên Long, hoạt động của IR đang được đội ngũ đo lường ra sao, thưa bà?

Khác với nhiều doanh nghiệp chọn đặt IR nằm dưới bộ phận tài chính, IR tại Thiên Long được đặt ngay dưới vị trí của Ban Điều hành và được tham gia vào những buổi họp cấp cao. Ở đây, hoạt động IR có thể cung cấp cho đội ngũ lãnh đạo cả những góc nhìn ra từ bên trong (inside out) lẫn góc nhìn vào từ bên ngoài (outside in).

Hiệu quả đo lường cũng không chỉ dựa vào con số KPI, mà cũng bao gồm các thước đo định tính như mức độ hài lòng và phản hồi từ cổ đông nội bộ.

Ngoài ra, HĐQT và Ban Điều hành Thiên Long những năm gần đây đã quyết định sẽ tiến hành đo lường một yếu tố rất khó đong đếm là ESG. Trong đó, IR cũng là một phần của trụ cột G, vừa góp phần kiểm soát và đánh giá chất lượng quản trị, vừa được đo lường thông qua mức độ phát triển của hệ thống quản trị doanh nghiệp.

Tuy nhiên, theo quan điểm sau cùng của tôi, những chỉ tiêu KPI vốn dĩ mang tính ngắn hạn, trong khi IR lại là hoạt động mang tính định hướng lâu dài. Nếu chúng ta đặt quá nhiều tỷ trọng đánh giá vào giá cổ phiếu hay định giá, nhân sự sẽ có xu hướng làm đẹp bằng những thông tin chưa chắc chính xác, tạm thời làm lệch lạc câu chuyện dài hạn.

Tôi cho rằng, đối với những vị trí chiến lược mang tính dài hạn, việc gặt lúa sẽ không quan trọng bằng gieo hạt và trồng cây.

Chuyển sang khía cạnh kinh doanh, bà có nhận thấy việc minh bạch thông tin khiến cho các công ty cùng ngành hiểu về mình nhiều hơn là mình hiểu về họ, từ đó mà tạo nên bất lợi?

Đa số công ty cùng ngành với chúng tôi tại Việt Nam đều không phải là công ty niêm yết, và dĩ nhiên, họ đã hiểu mình nhiều hơn là mình hiểu họ.

Tuy nhiên, vì sao nhiều công ty rất lớn ngày nay lại chọn mở mã nguồn?

Đó là bởi có những thứ không thể nào sao chép. Và nếu anh có sao chép, tôi cũng luôn ở thế chủ động để thay đổi.

Với Thiên Long, trừ những hoạt động bắt buộc bảo mật như các hợp đồng với đối tác và khách hàng, ngoài ra chúng tôi đủ tự tin và không lo ngại để chia sẻ thông tin. Khi đã chọn con đường niêm yết, chúng tôi sẽ không nói một nửa câu chuyện.

Vậy Thiên Long quản lý mức độ và phạm vi thông tin ra sao trong những trường hợp có nguy cơ tạo nên bất lợi?

Điều này đòi hỏi sự am hiểu của người làm IR. Nhân sự này phải vừa làm chiến lược và vừa làm IR. Trước đây, bản thân tôi đã đứng ra tự làm.

Người đại diện phát ngôn cho Công ty thì nên đồng nhất, để đảm bảo tính nhất quán, và bản thân người đó cần được đào tạo để hiểu chuyện gì cần nói, và chuyện gì không. Nếu thông tin thuộc phạm vi không thể tiết lộ, chúng tôi sẽ làm rõ và sẵn sàng trao đổi ngay về lý do.

Thực tế, tính năng động trong kinh doanh không thể lúc nào cũng có thể viết ra thành quy định. Cũng như mức độ bảo mật của thông tin vốn mang tính thời điểm. Do đó, người làm IR phải có hiểu biết sâu rộng và được tiếp cận thông tin trong doanh nghiệp một cách đúng đắn.

Tại Thiên Long, một quá trình chuyển giao và tái cấu trúc cũng đang diễn ra. Trong bối cảnh thị trường Việt Nam có sự tham gia đông đảo của nhà đầu tư cá nhân, điều thường xuyên diễn ra là mỗi khi doanh nghiệp có thay đổi quan trọng thì thường xuất hiện nhiều suy diễn không chính thống. Đội ngũ Thiên Long làm thế nào để định hướng kỳ vọng thị trường phù hợp trong những thời điểm như vậy?

Chúng tôi đã quyết định thỏa thuận ngay từ ban đầu, với cả bên trong HĐQT và cả đối tác bên ngoài, rằng: những thông tin nào có thể được chia sẻ và thông tin gì không được. Từ đó, chúng tôi nghiêm túc không phá vỡ nguyên tắc.

Thực tế, khi diễn ra những thay đổi, chúng ta buộc phải có những thông tin đang nằm trong quá trình chờ đợi.

Còn với những suy diễn từ bên ngoài, chúng tôi luôn có thông điệp rõ ràng rằng: tất cả thông tin chính thức đều được công bố minh bạch và công bằng tại website Công ty. Tôi nghĩ đó là sự chuyên nghiệp.

Việt Nam đang hướng đến nâng hạng thị trường chứng khoán, và từ đó sẽ tiếp cận những nhà đầu tư quốc tế có tiêu chuẩn cao hơn trước. Trên khía cạnh về IR và quản trị, theo bà, điều gì sẽ phân biệt một doanh nghiệp làm “ổn” với một doanh nghiệp thực sự tạo được ấn tượng với những nhà đầu tư tinh vi hơn?

Theo tôi, có bốn yếu tố sẽ dẫn đường cho tất cả những phần còn lại.

Điều đầu tiên, tôi muốn nhấn mạnh vào sự chuyên nghiệp. Mà muốn chuyên nghiệp phải có chuẩn mực. Chữ G là rất quan trọng, và bản thân IR cũng đồng hành cùng ESG. Điểm cốt lõi là chúng ta phải triển khai một cách tích hợp và đo lường được bằng số liệu.

Thứ hai, khi đã hướng tới thông lệ quốc tế, tài liệu cần được cung cấp đầy đủ bằng song ngữ. Khi những khung chuẩn tiệm cận quốc tế như báo cáo tích hợp (integrated reporting) dần được áp dụng, nhà đầu tư nước ngoài sẽ dần có thể tiếp nhận được thông tin trực tiếp mà không cần phải qua một lớp diễn giải trung gian.

Thứ ba là năng lực đối thoại trực tiếp và thường xuyên với nhà đầu tư tổ chức quốc tế. Theo đó, những câu trả lời từ doanh nghiệp cần phải có dữ liệu và logic, thay vì theo công thức ngoại giao. Đó là lý do Thiên Long đang chủ động tham gia các diễn đàn đầu tư trong nước và quốc tế, không phải để giới thiệu doanh nghiệp mà để rèn luyện năng lực đối thoại trực tiếp với những câu hỏi chất lượng từ nhà đầu tư chuyên nghiệp.

Cuối cùng, nền tảng quản trị công ty phải đạt chuẩn mực, từ góc độ HĐQT và cả Ban điều hành. HĐQT phải có tính độc lập thực chất, với những Ủy ban Kiểm toán và Ủy ban Quản trị rủi ro hoạt động hiệu quả. Chúng ta cần phải tự nguyện và tự giác, để tự kiểm soát mình trước khi người khác kiểm soát.

Trong bối cảnh biến đổi nhanh hiện nay, từ kinh nghiệm triển khai IR của Thiên Long, nếu một doanh nghiệp quyết định xây dựng IR từ con số không lúc này, đâu sẽ là sai lầm lớn nhất cần tránh?

Mỗi công ty sẽ có định hướng và những sai lầm khác nhau. Chúng tôi sẽ gói gọn câu trả lời vào những điều được nhìn nhận tại Thiên Long.

Thực tế, nếu xây dựng bộ máy IR lại từ đầu, tôi vẫn sẽ đi theo con đường đã làm. Trong đó, lãnh đạo phải là người tiên phong. Vai trò người đứng đầu sẽ hiểu được về chiến lược và tham vọng đường dài. Nếu chỉ đơn thuần thành lập một bộ phận rồi giao công việc IR cho ai đó, hoạt động này sẽ khó có được chiều sâu. Chỉ người lãnh đạo mới có thể cảm nhận được nhịp đập và văn hóa của doanh nghiệp mình.

Tại Thiên Long, chúng tôi cũng không muốn giao bộ phận tài chính, pháp lý hay marketing kiêm nhiệm IR, bởi cách tiếp cận này dễ bị chi phối bởi một chuyên môn nhất định, chẳng hạn như quá nghiêng về thương hiệu, quá chi tiết vào số liệu, hoặc quá nặng về pháp lý.

Bên cạnh đó, với hoạt động IR, quy mô doanh nghiệp cũng là yếu tố dẫn dắt mọi thứ và cũng tạo ra những giới hạn nhất định. Nếu Thiên Long có cơ sở nhà đầu tư lớn hơn, thanh khoản cao hơn, tôi nghĩ thương hiệu IR sẽ không chỉ dừng lại như hiện nay, mà có thể phát triển đa dạng và phong phú hơn nữa.

Tôi nghĩ, tất cả những doanh nghiệp thành công trong IR đều có một điểm chung là đặt mình vào đối tượng đang giao tiếp. Nếu lãnh đạo chỉ chạy theo những chỉ tiêu bề nổi mà không đặt mình vào vị trí người thụ hưởng, hiệu quả sẽ không thể đến. Nếu lãnh đạo không trăn trở, không nhiệt tâm, không cảm nhận được hơi thở của doanh nghiệp và cả nhà đầu tư, chúng ta không thể xác định được bài toán để giải.

Rốt cuộc, tôi cho rằng đó là trách nhiệm, tận tâm và kết nối. Không có chúng, bài toán nào giải cũng chẳng được. Khi có đủ cả ba, bài toán nào rồi cũng xong.

Có lúc chậm, có lúc sai, nhưng cuối cùng rồi sẽ đi đến đích.

Trân trọng cảm ơn bà.

(Theo Vietstock, [Longform] Mã nguồn mở của Thiên Long | Vietstock)